عرش بلاگ

تصویرسازی های متناقض در کتاب‌های درسی و دردسرهایش • عرش بلاگ

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
یکشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷

به نقل پایگاه رویدادی تحلیلی طنین یاس، در هر کلاس درس، جریانات غیرقابل پیش بینی حاکم هست و این حیاتی حتی با وجود هستفاده از بهترین و پیشرفته ترین شیوه های تدریس و مدیریت کلاس و نیز به رغم بهره گیری از آخرین امکانات تعلیمی، پابرجا هست و هر کلاس در معرض بی شمار رویدادهای ممکن قرار دارد.

 

ضمن اینکه مشکل بتوان ارتباط بین تعلیم و یادگیری حاصل از آن را فهمید. در واقع نمی توان معلمی را در مقام تعلیم دهنده یافت که بتواند بفهمد که چه چیزی را به مخاطبان خود آموخته هست. و در افق وسیع تر، پرسش اینجهست که بهترین مطلب برای یادگیری دانش آموزان، خصوصا در سنین ابتدای تحصیل، چیست؟

 

هر فرد در طول خانومدگی تحصیلی و خارج از آن در معرض آشفتگی های گوناگونی قرار دارد که هر کدام بر روند و یا نتیجه تعلیم تاثیرگذار هستند.

معلمان و مربیان همواره در برابر چیستی تعلیم قرار دارند و در این بین، یافتن خوراک تعلیمی قطعیت یافته عملا ناممکن هست. صد به صورت حتم وجود این بی نظیم مدام در روند ادراک دانش آموزان دلیلی بر عدم تاثیرگذاری تعلیمی نیست. هرتعداد که در برابر امواج متغیر این سطح یادگیری نمی توان تکمیلا ایستاد، اما می توان تاثیری درخور را بر آن گذاشت. به شرط آن که در برابر این تنوع یادگیری، معلمان و مربیان آمادگی لازم را داشته باشند.

اما نگارنده بر این باور هست که به رغم عمر طولانی تعلیم و پرورش در ایران و نیز ورود زیادی از موافقان و متفکران بالابلند فارسی زبان به حوزه کودک (در نیم قرن گذشته) و به خصوص دهه پنجاه و شصت خورشیدی، هم چنان نخ نماترین شکل تعلیم در کتب درسی ایران تدریس و از این رهگذر در اجتماع ترویج می شود.

 

کتبی که برای نگارش این متن مورد خوانش قرار گرفته اند صرفا مطالعات اجتماعی سال سوم تا ششم دبستان هست؛ دلیل که بررسی کتاب های ریاضی و علوم در تخصص نگارنده نبوده و نیز شیوه تدریس فارسی در حوصله هشتصد کلمه نمی گنجد.

 

 تصویرسازی های متناقض در کتاب های درسی و دردسرهایش

اما به منظور آشنایی ابتدایی با فضای کلی حاکم بر تدوین کتب درسی که ادعای تغییرات اساسی تعلیم و پروش را یدک می کانجام گرفت نگاهی اجمالی و در تعداد سطر به هر کدام از واحدهای مختلف درسی بد نیست که در ذیل می آید:

حیاتی ترین تغییر در شیوه نامه تدریس کتاب های درسی در ده سال اخیر، تفکیک کتاب فارسی به دو بخش مهارت های خوانداری و نوشتاری هست که به منظور صرف زمان معقول در جهت رانجام گرفت هر کدام از این دو مهارت شده که شاید بتوان از آن به عنوان بهترین اتفاق این شیوه نامه جدید نام برد. دلیل که سایه انداختن هر کدام از این دو بخش مرتبط اما جدا از هم زبانی، معضلی آشنا در خاطرات دوران ابتدایی تحصیل اکثر ایرانیان هست.

در دروس علوم تجربی و ریاضی تنها تغییرات سطحی اتفاق افتاده مربوط به گرافیک و صفحه آرایی این دو واحد هست و شاید بزرگترین معضل فراگیری ریاضی و علوم هم چنان د رجایی خارج از کتاب های درسی قرار دارد و آن نیز فرایند ارائه سرفصل ها توسط معلم به دانش آموزان هست، به گونه ای که در آن ها ایجاد علاقه مندی بنماید.

هرتعداد در تدوین کتاب های درسی تلاش بر نوسازی تصویر ها بوده هست، اما هم چنان آشنازدایی انجام گرفتیدی در پایان تصویر ها کتاب های درسی موج می خانومد. به گونه ای که کودکان در ابتدایی ترین برخورد با جامعه خارج از خانه از رهگذر تورق کتاب های درسی خود، فضاهایی را نظاره گرند که با آن چه در داخل خانه و بین خانواده های آن ها جریان دارد متفاوت هست و این معضل بخش بزرگی از فعالیت مغزی آن ها را برای تطابق آن چه در بیرون از خانه با درون خانواده می بیند، به خود اختصاص می دهد که این ترویج دوگانگی را در ابتدایی ترین سال های تعلیم در پی دارد.

 

در این بین اما مطالعات اجتماعی که به زعم بنده، حیاتی ترین واحد درسی در مقطع ابتدایی هست هم چنان سهمی کوچک و ناکافی را در مدارس ایران دارد. با وجود آنکه در اکثر کشورهای دنیا تعلیم دوران ابتدایی با بهره از تقویت مهارت های اجتماعی کودکان انجام می پذیرد، در ایران، هم چنان، مطالعات اجتماعی و فعالیت های آن تحت عنوان فعالیت های خارج از درسی و نقش تقویتی را دارند.

درواقع آن چه که در پایان دنیا به عنوان جوهر تعلیم کودکان مطرح انجام گرفته هست و آموختن زبان، ریاضی، علوم و سایر واحدهای درسی در کنار آن معنا می یابند، در ایران همچون سالیان دور، بازوی کمکی تعلیم و تربیت هست.

کتاب مطالعات اجتماعی همچنان که از ضعف تصویرسازی های ناآشنا با آن چه کودکان تا قبل از ورود به مدرسه دیده اند رنج می برد، بزرگترین معضل خود که تعلیم مستقیم مفاهیم اجتماعی با ادبیاتی تعلیمی هست را حفظ کـــرده. هر تعداد که امروز از خانواده آشنای جناب آقا هاشمی در کتاب های تعلیمات اجتماعی اثری نیست ،اما هم چنان رهنمودهای مستقیم و دستوری جناب آقا هاشمی به عنوان پدر و قیم خانواده در جای جای دروس این کتاب نمایانگر هست. عنصری که بزرگترین چالش های فکری کودکان در مواجهه با پیرامون را عقیم می کند.

در دنیایی که اکثر متفکران به تعلیم غیرمستقیم کودکان اعتقاد داشته و برای یادگیری مهارت های مختلف اجتماعی، قرارگرفتن کودک در بطن گره های اجتماعی و در نهایت فلسفیدن (نگاه و تفکر فلسفی کودکان) کودکان را ارج می نهند، ایران ما همچنان فرصت فلسفه ورزی کودکانه و نیز تجربه های اجتماعی آنان را محدود به فعالیت های خارج از درس کـــرده و کنش های اجتماعی را به عنوان بازوی تقویتی خود در نظر می گیرد.
 

در شکل و محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی چه می گذرد؟

 

تصویر چگونه در یادگیری مخاطب تاثیر می گذارد؟

 

نوید جهانبخش، آرش خاموشی: نقش تصویر در یادگیری مطالب، مسئله ای هست که اهمیتی غیرقابل انکار دارد. پیش از آشنایی تمدن با زبان، خط و حروف تنها زبان مشترک بین انسان ها تصویر بوده هست، تصویر های که به مرور اشکالی هستعاری تر و خلاصه تر به خود گرفته و در راهی قراردادی به حروف مبدل انجام گرفته اند.

 

نکته حیاتی این هست که گرچه سالیانی طولانی از اختراع خط در تمدن انسان می گذرد، اما هنوز هم ذهنِ در حالِ شکلگیری کودکان (مخصوصا در سال هایی که هنوز خواندن و نوشتن را به نیکوی نیاموخته اند) تنها زبانی که به درستی درک می کند، همان زبان تصویر هست.

 

اهمیت تصویر های که در کتاب های درسی ارائه می شود شاید زیاد از هر چیز در همین نکته مستتر باانجام گرفت که زمان چشم گیری مورد نیاز هست تا ذهن انسان اهمیت حروف را زیاد از تصویر ها در کتاب های تعلیمی خود دریابد و خوانشی دقیق تر از مسائل تعلیمی را به دست بیاورد.

 

به طور کلی در اهمیت تصویر ها در تعلیم می توان به پنج ویژگی در رابطه با جایگاه تصویر در ذهن انسان اشاره کـــرد:

 

۱٫ تصویر ها با سرعت افزایشی نسبت به متن در حافظه بلندمدت جای می گیرند. در این رهستا می توان به نتایج تحقیقات دکتر لینل بورمارک (Dr. Lynnel Burmark) اشاره کـــرد که معتقد هست: «ذهن به صورت ناخودآگاه، حرف ها، متن ها، مفاهیم و ایده ها را برای درک افزایش به تصویر تبدیل می کند.»

 

۲٫ انتقال پیام به واسطه تصویر با سرعت افزایشی اتفاق می افتد.
الف- تصویر می تواند در سیزده هزارم ثانیه در ذهن نقش ببندد.
ب- ذهن ما می تواند در هر ثانیه ۳۶ هزار تصویر را ثبت کند.
ج- ۹۰% از دریافت های هشداراتی در ذهن به تصویر تبدیل می شوند.
د- تصویر ها نسبت به متن ۶۰ هزار برابر سریع تر درک می شوند.

ه- ۴۰% از نورون های عصبی به شبکیه چشم متصل هستند.

 

۳٫ تصویر ها باعث افزایش درک مطالب می شوند. بنابر تحقیقات انجام انجام گرفته هستفاده از تصویر تا ۴۰۰ برابر به درک افزایش از مطالب کمک می کند. این اتفاقی هست که عموما به دلیل افزایش قدرت تجسم در فهم مسائل به وجود می آید. دکتر رابرت ای. هورن در این خصوص این گونه توضیح می دهد: «با ترکیب انجام گرفتن متن و عناصر بصری، چیز تازه ای خلق می شود که شرایط افزایش هوش جمعی را فراهم می کند. زبان تصویر تاثیر زیاد زیادی در ارتقاء درک انسان دارد. ظرفیت بالاتری برای ذخیره، درک مطالب و ترکیب حجم وسیعی از هشدارات را به انسان می دهد.»

 

۴٫ علائم تصویری محرک های قوی تری برای احساسات هستند. از آن جایی که تصویر نشانه گذاری های دقیق تری از خانومدگی را به مخاطب ارائه می دهد باعث افزایش همذات پنداری او می شود و این هم ذات پنداری ناگزیر با افزایش درک و احساسات نسبت به موضوع همراه می شود.

 

۵٫ هستفاده از تصویر در کتاب های درسی انگیزه مطالعه را افزایش می دهد. این اتفاقی هست که مخصوصا در سن های کم تر برای دانش آموزان افزایش رخ می دهد. حضور تصویر، نقاشی و تصویر ها مختلف در کنار متن ایجاد انگیزه افزایشی برای توجه به موضوع و متن مورد نظر در کتاب می کند.

 

این ها عواملی هستند که بر اهمیت حضور تصویر ها در کتاب های درسی تاکید می کنند. به صورت حتم باید در نظر داشت که هستفاده درست از تصویر خود نقشی پررنگ در این رهستا ایفا می کند. تصویر ها می توانند نقشی محرک و به همان اندازه پس خانومنده در رهستای تعلیم ایفا کنند و نگاه روانشناسانه به مقاطع تعلیمی، مسائلی که سعی در تعلیم آن داریم و… می تواند نقش حیاتیی در هستفاده موفق از تصویر در رهستای تعلیم داشته باانجام گرفت.

مجله مروارید

انتهای پیام/م